Procedury medyczne i leczenie

Zapalenie zatok przynosowych

Zatkany nos, ból lub rozpieranie w okolicy twarzy, spływanie wydzieliny do gardła, zaburzenia węchu i przewlekłe zmęczenie to objawy, z którymi często zgłaszają się pacjenci.

O przewlekłym zapaleniu zatok mówimy, gdy objawy utrzymują się co najmniej 12 tygodni. Do rozpoznania zwykle potrzebne są co najmniej dwa objawy główne, takie jak blokada nosa, ból twarzy, wydzielina spływająca po tylnej ścianie gardła, pogorszenie węchu lub gęsta wydzielina w nosie.

Diagnostyka

• Badanie laryngologiczne i dokładny wywiad dotyczący objawów oraz wcześniejszego leczenia.
• Endoskopia nosa, która pozwala ocenić wnętrze jam nosa, przegrodę, polipy i ujścia zatok.
• Tomografia komputerowa zatok, traktowana jako mapa anatomiczna przed planowaniem leczenia operacyjnego.
• W wybranych sytuacjach badania alergologiczne, posiew, konsultacja stomatologiczna lub neurologiczna.

Leczenie

W większości przypadków leczenie zaczyna się od metod zachowawczych: płukania nosa i zatok, sterydów donosowych, leczenia alergii oraz leków dobranych do aktualnego stanu pacjenta. Antybiotyki stosuje się tylko w wybranych sytuacjach, głównie przy bakteryjnym zaostrzeniu.

Jeżeli leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy, można rozważyć małoinwazyjne leczenie operacyjne zatok. Decyzja wymaga badania, analizy objawów i oceny wyników diagnostyki.

Kwalifikacja do leczenia operacyjnego

Dobre przygotowanie do operacji zmniejsza ryzyko powikłań i ułatwia spokojny powrót do zdrowia.

Po kwalifikacji przez laryngologa pacjent jest zwykle umawiany na konsultację anestezjologiczną. Anestezjolog ocenia, czy można bezpiecznie przeprowadzić znieczulenie ogólne i omawia przebieg pierwszych godzin po operacji.

Badania przed zabiegiem

• Morfologia krwi, grupa krwi i elektrolity.
• Antygen HBs oraz ocena krzepliwości krwi, w tym INR i APTT.
• EKG oraz inne badania zalecone indywidualnie.
• Aktualna tomografia komputerowa nosa i zatok, najlepiej z zapisem elektronicznym.

Leki, jedzenie i pobyt

Co najmniej 10 dni przed zabiegiem należy omówić z lekarzem leki wpływające na krzepliwość krwi, takie jak aspiryna, acard lub polopiryna. W przypadku chorób kardiologicznych zmiany leczenia powinny być ustalone z kardiologiem.

Do znieczulenia ogólnego pacjent musi być na czczo: bez jedzenia przez co najmniej 6 godzin i bez picia przez co najmniej 4 godziny przed zabiegiem. Powrót do domu powinien odbyć się pod opieką drugiej osoby, a przez co najmniej 24 godziny po operacji nie należy prowadzić pojazdów.

Leczenie operacyjne nosa i zatok przynosowych

Operację rozważa się wtedy, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanej poprawy. Celem jest przywrócenie naturalnej drożności, wentylacji i samooczyszczania zatok przy maksymalnym oszczędzeniu zdrowych tkanek.

Endoskopowa chirurgia czynnościowa zatok FESS

FESS to małoinwazyjna metoda leczenia przewlekłego zapalenia zatok. Przy użyciu endoskopu i precyzyjnych narzędzi chirurg odblokowuje naturalne ujścia zatok oraz usuwa struktury utrudniające wentylację i drenaż, takie jak zmieniona błona śluzowa, polipy lub nieprawidłowe struktury kostne.

Dostęp odbywa się przez nozdrza, bez nacięć i blizn na twarzy. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu ogólnym, w warunkach szpitalnych.

Kiedy rozważa się FESS?

• Nawracające lub przewlekłe zapalenie zatok niepoddające się leczeniu zachowawczemu.
• Polipy nosa i zatok przynosowych.
• Wybrane krwawienia z nosa oraz usuwanie ciał obcych z nosa lub zatok.
• Niektóre wady wrodzone, udrożnienie dróg łzowych i wybrane wskazania zaawansowane.

Nowoczesny sprzęt

W trudnych i powtórnych operacjach może być stosowana nawigacja śródoperacyjna, która na podstawie tomografii pomaga precyzyjnie lokalizować narzędzie. W wybranych przypadkach możliwe jest balonikowanie zatok oraz użycie wchłanialnych opatrunków lub implantów uwalniających lek przeciwzapalny.

Kontrole po zabiegach i postępowanie po operacji

Postępowanie po zabiegu ma bezpośredni wpływ na efekt leczenia. Najważniejsze jest przestrzeganie zaleceń lekarskich i zgłaszanie się na wyznaczone kontrole.

• Przyjmuj przepisane leki dokładnie według zaleconego dawkowania.
• Stosuj antybiotykoterapię profilaktyczną, jeżeli została zalecona.
• Płucz jamy nosa i zatok zgodnie z instrukcją.
• W pierwszej dobie po zabiegu nie prowadź pojazdów.
• Przez 7 dni ogranicz aktywność fizyczną i zawodową.
• Przez 4 tygodnie unikaj intensywnego wysiłku, basenu, siłowni i lotów samolotem.
• Przez 14 dni nie stosuj aspiryny, polopiryny, acardu ani innych leków zmniejszających krzepliwość krwi bez zgody lekarza.

Domowe płukanie nosa i zatok

Roztwór przygotowuje się z saszetki i przegotowanej wody o temperaturze pokojowej. Podczas płukania należy pochylić się nad umywalką, oddychać przez usta i delikatnie ścisnąć butelkę tak, aby płyn przepływał przez jamy nosa bez gwałtownego wydmuchiwania.

W pierwszych dniach po zabiegu płukanie wykonuje się częściej, zwykle kilka razy dziennie. Po uzyskaniu czystych popłuczyn można kontynuować 1-2 razy dziennie przez kolejne dni, zgodnie z zaleceniem lekarza.

Konsultacje w przypadku chrapania i bezdechu sennego

Chrapanie i przerywany sen mogą prowadzić do zmęczenia, senności w ciągu dnia, gorszej koncentracji i zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Nie zawsze oznaczają bezdech senny, ale warto je sprawdzić.

Chrapanie powstaje, gdy luźne tkanki gardła drgają podczas przepływu powietrza. U części osób współwystępuje obturacyjny bezdech senny, czyli przerwy w oddychaniu trwające powyżej 10 sekund.

Diagnostyka

• Badanie laryngologiczne nosa, nosogardła, gardła, podniebienia, migdałków i krtani.
• Badanie snu: poligrafia domowa lub dokładniejsza polisomnografia.
• Ocena czynników ryzyka, takich jak masa ciała, obwód szyi, budowa nosa i gardła, alkohol wieczorem lub spanie na plecach.

Leczenie

Metodę dobiera się do przyczyny i nasilenia choroby. Pomóc może redukcja masy ciała, aktywność fizyczna, unikanie alkoholu i leków nasennych, aparaty wewnątrzustne, CPAP, a u wybranych osób leczenie zabiegowe korygujące miejsca zwężenia dróg oddechowych.

Polipy nosa i zatok przynosowych

Polipy nosa to miękkie, niebolesne przerosty błony śluzowej, które rozwijają się w nosie i zatokach. Nie są zmianami złośliwymi, ale mogą znacząco utrudniać oddychanie przez nos i ograniczać węch.

Objawy

• Stałe uczucie zatkanego nosa.
• Osłabienie lub utrata węchu, często także smaku.
• Przewlekły katar i spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła.
• Bóle głowy oraz zmiana barwy głosu.

Rozpoznanie i leczenie

Polipy rozpoznaje się na podstawie wywiadu, badania laryngologicznego, endoskopii nosa i tomografii komputerowej. Leczenie zależy od nasilenia objawów i wielkości zmian. Podstawą zachowawczą są sterydy donosowe, płukanie nosa i leczenie alergii. Gdy to nie wystarcza, polipy usuwa się endoskopowo, przez nozdrza, bez nacięć na twarzy.

Skrzywienie przegrody nosa

Przegroda nosa dzieli jamy nosa na dwie połowy. Drobne skrzywienia są częste i zwykle nie dają objawów. Problem zaczyna się wtedy, gdy skrzywienie wyraźnie utrudnia oddychanie.

Co może świadczyć o skrzywieniu?

• Utrudnione oddychanie przez nos, czasem tylko przez jedną stronę.
• Jednostronne zatykanie nosa zmieniające stronę przy leżeniu.
• Nawracające infekcje górnych dróg oddechowych.
• Chrapanie, a czasem także bezdechy podczas snu.

Skrzywionej przegrody nie da się trwale wyprostować lekami. Skutecznym leczeniem przy istotnych objawach jest septoplastyka, czyli chirurgiczna korekcja przegrody. To zabieg czynnościowy poprawiający oddychanie, a nie wygląd nosa zewnętrznego.

Torbiele zatok

Torbiel zatoki przynosowej to łagodna, miękka zmiana wypełniona płynem. Najczęściej dotyczy zatok szczękowych i bywa wykrywana przypadkowo w badaniach obrazowych.

Objawy

• Uczucie ucisku lub rozpierania w okolicy zatoki.
• Tępy ból twarzy lub głowy nasilający się przy pochylaniu.
• Zatkany nos po jednej stronie.
• Nawracające zapalenia zatok.

Diagnostyka i leczenie

Diagnostyka obejmuje badanie laryngologiczne, endoskopię nosa i tomografię komputerową. Gdy istnieje podejrzenie przyczyny zębopochodnej, potrzebna jest także konsultacja stomatologiczna.

Małe, bezobjawowe torbiele najczęściej wystarczy obserwować. Gdy torbiel powoduje dolegliwości, jest duża lub się powiększa, usuwa się ją podczas małoinwazyjnej operacji endoskopowej.